Czy ja jeszcze potrafię napisać tekst na bloga po takiej przerwie? Przekonajmy się.
Dziś mija 7 lat, od kiedy wysiadłam z samolotu na lotnisku Luton, żeby zacząć życie emigrantki. Trudno będzie odpowiedzieć na pytanie, czy to długo, czy krótko. Na pewno wystarczająco długo, by poczuć się mniej obco, zadomowić się, we własnej głowie stać się „londyniarą”. Jednocześnie na tyle krótko, żeby nadal być zaskoczoną jakimiś aspektami codzienności w tym mieście.
Krótkie niedziele handlowe
Zacznijmy od czegoś prozaicznego, co ostatnio zaskoczyło nas podczas rejsu. Według prawa, większe sklepy w Anglii w niedzielę mogą być otwarte przez najwyżej 6 godzin. Żeby zmaksować zyski, sieciowe supermarkety otwierają się około południa, a zamykają w okolicy 16-17. I teraz: co mnie tu zaskoczyło, bo przecież powinnam być przyzwyczajona do wolnych niedziel… Otóż nie jestem, bo wyjechałam z Polski w okresie przejściowym wprowadzania tych przepisów. W niedziele handlowe sklepy były otwarte w standardowych godzinach lub może odrobinę krócej. Zamknięcie o 16:00 to zdecydowanie zbyt wcześnie!
Zasubskrybuj swój szampon
Albo cokolwiek innego, czego używasz regularnie. Prenumerata prasy nikogo już nie dziwi, podobnie mnóstwo ludzi opłaca obecnie dostęp do muzyki czy seriali. Czemu by nie pójść o krok dalej i nie zamówić subskrypcji… makaronu? Golarek? Ciętych kwiatów z lokalnych upraw? Baterii? Papieru toaletowego? Oliwy z różnych krajów? Mleka owsianego? Skarpetek? W zasadzie każdy produkt można zamówić w subskrypcji, jeśli dobrze poszukać. Czasem nawet jest taniej niż kupować z doskoku. Popularność subskrypcji wiąże się z różnicami w zwyczajach zakupowych, jednak o tym może innym razem, bo długo by pisać.
„You’re alright?” to nie pytanie
Uczę się angielskiego od przedszkola, miałam do czynienia z tyloma nauczycielami, w tym native, ale dopiero niedawno uświadomiono mi, jak wiele znaczeń ma pospolite „you’re alright?” (lub w skrócie samo „alright?”). I że w większości przypadków, mimo intonacji, to wcale nie jest pytanie. Niektórzy używają tego jako zamiennika „hello”, inni po mistrzowsku modulują głos, żeby tą krótką wypowiedzią dać do zrozumienia, że tak, wszystko jest w jak najlepszym porządku i są zadowoleni, lub nie, nic nie jest w porządku, chcę rozmawiać z managerem, albo też w zawoalowany sposób zasugerować komuś, że brak mu piątej klepki i chyba go buk opuścił z takimi pomysłami. Zidentyfikowanie w tym wszystkim momentów, kiedy ktoś z rzeczywistą troską pyta mnie, czy mam się dobrze, zakrawa na cud.

Zdjęcie: Igor Savelev | Unsplash
Siedem grzechów tuby
Londyńskie metro, pieszczotliwie zwane „The Tube”, to zbiorkom 2.0. Znane mi z krakowskich tramwajów i autobusów zasady (najpierw wypuścić wysiadających, ustępować miejsca, zdejmować plecak) są tu przestrzegane niemal dogmatycznie, wraz z dodatkowym zestawem niepisanych praw. Nie mówię o staniu na ruchomych schodach tylko po prawej stronie, bo to już chyba standard europejski. Ale nie wiedziałam wcześniej o grzechu głównym, jakim jest nawiązanie kontaktu wzrokowego z obcym człowiekiem. Gdyby spojrzenie mogło zabijać… Albo jedzenie podczas jazdy metrem – szczególnie czegoś mocno pachnącego, jak smażony kurczak czy jakieś orientalne wrapy. Koncentracja niechęci w powietrzu staje się niemal namacalna. Z kolei cnotę sprawnego przechodzenia przez bramki (zwłaszcza w godzinach szczytu) opanowało już nawet moje dziecko. Jak również obdarzanie tych co bardziej opieszałych pełnym dezaprobaty „tut” i przysięgam, to nie ode mnie się tego nauczyło!
Twój kod pocztowy świadczy o tobie
Obecnie obowiązujący podział Londynu na 10 stref pocztowych, oznaczonych pierwszymi literami kierunków świata, wprowadzono w XIX w. Ten prefiks, czyli pierwsza część kodu, składająca się z 1-5 znaków, obejmuje ściśle wyznaczony obszar i bywa nośnikiem konkretnego statusu. Wielu Londyńczyków z łatwością wyciąga szereg wniosków na czyjś temat tylko na podstawie tej informacji. Niektórzy wprost przyznają, że potrafią kłamać na temat tego, pod jakim kodem mieszkają, żeby być lepiej postrzegani. Albo żeby mniej zapłacić za ubezpieczenie samochodu, bo adresy z kodem przypisanym do okolicy z niższą przestępczością mają lepsze stawki. Chociaż w praktyce może chodzić o sąsiadujące ulice, liczy się kod.
Igrzyska śmierci, czyli rekrutacja do szkół
Kod pocztowy bywa również przepustką do dobrej publicznej szkoły (state school, określenie public school bywa mylące, bo odnosi się np. do Eton, która funkcjonuje jak znane nam szkoły prywatne). „Bywa”, bo nie zawsze wygląda to tak różowo… W Polsce rejonizacja działa zero-jedynkowo: mieszkasz (lub zadeklarujesz mieszkanie) w obrębie stałego rejonu, to dziecko ma zagwarantowane miejsce. Tutaj, co prawda, catchment area tłumaczy się jako „rejon”, ale jego granice są płynne i zmieniają się z roku na rok.
W pierwszej kolejności przyjmowane są dzieci w pieczy zastępczej, ze specjalnymi potrzebami zdrowotnymi lub zagrożone wykluczeniem społecznym, oraz rodzeństwo dzieci już chodzących do danej szkoły. Kandydaci nienależący do żadnej z tych grup dostają miejsce według odległości od adresu zamieszkania do szkoły (liczy się w linii prostej lub po najkrótszej trasie pieszo). I ta odległość dla ostatniego przyjętego dziecka na liście staje się granicą rejonu dla danego roku. Innymi słowy, catchment to bardziej jak kodeks piracki: „to tylko wytyczne”. Fakt, że rok temu przyjęli dziecko sąsiadów mieszkających dwie ulice dalej, niekoniecznie znaczy, że Twoje dostanie się w tym roku, chociaż przecież mieszkacie bliżej.

W praktyce nawet dom niespełna 280 m od szkoły nie gwarantuje przyjęcia (to autentyczny przypadek moich znajomych). Dotyczy to szczególnie placówek z dobrą opinią i wysokimi wynikami nauczania, zwłaszcza jeśli mają tylko 1 klasę na rocznik. Niektórzy rodzice wykorzystują lukę w przepisach i choć mieszkają „poza rejonem”, wynajmują na parę miesięcy lokal dosłownie naprzeciwko bramy wejściowej, żeby tylko podać ten adres w zgłoszeniu i zwiększyć szanse, że dziecko zostanie przyjęte. W efekcie rejon drastycznie się kurczy i potrafi mierzyć nawet zaledwie lekko powyżej 150 metrów (to jest mniej niż jeden bok krakowskiego Rynku).
Jako że przydzielaniem miejsc zajmuje się zarząd dzielnicy, który ma również dostęp do danych nt. council tax (podatku dla mieszkańców – posiadając lub wynajmując lokal, trzeba go opłacać), to takie praktyki są coraz skuteczniej tłumione w zarodku. W przypadku wykrycia oszustwa „na kod pocztowy” pozytywna decyzja o przyjęciu dziecka może zostać cofnięta nawet w trakcie trwania roku szkolnego i skutkować przymusowymi przenosinami do zupełnie innej, mniej prestiżowej placówki, w której akurat mają wolne miejsca.
Można pomyśleć, że sposobem na obejście hocków-klocków z rekrutacją do szkół publicznych będą placówki prywatne. Te najlepsze mają jednak po 10 kandydatów na miejsce, a przydzielanie tych miejsc odbywa się na podstawie egzaminów wstępnych. Rodzicom, którzy w porę nie klepnęli lokalu w odpowiedniej odległości od dobrej szkoły, pozostaje zatrudnienie nauczyciela, który przygotuje dziecko do pomyślnego przejścia testów. Ceny takich zajęć zaczynają się od 80 funtów za godzinę. Co w tym zaskakującego? Fakt, że cała sprawa dotyczy czterolatków, bo tak wygląda rekrutacja do tutejszej zerówki.
Słowiański uśmiech kontra Wyspy
Tu zaskoczenie dotyczy mnie samej w obliczu small talku. Przez te 7 lat przeszłam przez różne etapy rozmawiania po angielsku: od paraliżującego wstydu i skrępowania („co oni sobie pomyślą, przecież robię mnóstwo błędów, i mam fatalny akcent!), poprzez stopniowe oswajanie się z myślą, że nie stoję przed tablicą i nikt nie postawi mi jedynki, jak pomylę conditionale, po sinusoidalne brawurowe YOLO, kiedy stwierdzam, że najgorzej pomyślą o mnie, jak będę milczeć, szczególnie przyoblekłszy wcześniej twarz w charakterystyczny „Slavic smile”. Więc gadam z kim popadnie i o czym popadnie. Kim jest ten człowiek, czy to naprawdę ja?
Nie, to nie znaczy, że zawsze mam nastrój i zasoby na pogaduszki. Czasem zamienienie dwóch zdań z sąsiadką czy którymś z rodziców z klasy wydaje się zadaniem ponad siły. Ale small talk nie bez powodu jest „mały”. Nikt nie oczekuje pogłębionych refleksji. Czasem wystarczy przytaknąć, zgodzić się, rzucić dowolne zdanie o pogodzie – w końcu jestem Polką, my potrafimy narzekać na wszystko.
Tak przywykłam do wypełniania krępującej ciszy lekką konwersacją czy zagadywania obcych i przez obcych, że jeśli ktoś nie stosuje się do tej zasady, czuję się podwójnie urażona: w imieniu swoim oraz tutejszych norm społecznych.
To jest kolejny wpis o rzeczach, które zaskoczyły mnie podczas mieszkania w Londynie. Zobacz pozostałe: po miesiącu, po 1000 dniach, oraz refleksje okołourodzinowe.

Reply